TYLKO U NAS! To legalne, a niszczy rodziny. Jak naprawdę działają polisy w Polsce?

Poczucie bezpieczeństwa zamiast realnej ochrony  

Większość Polaków kupuje polisy w dobrej wierze. Nie po to, by „zarobić”, ale by zabezpieczyć rodzinę przed skutkami tragedii. Problem w tym, że rynek ubezpieczeń od lat opiera się na mechanizmie, który daje klientom poczucie ochrony, a nie zawsze realną ochronę. Umowy są długie, skomplikowane i pełne zapisów, których przeciętny obywatel nie jest w stanie samodzielnie zweryfikować. Tymczasem odpowiedzialność za zrozumienie wszystkich konsekwencji przerzucana jest wyłącznie na klienta. Formalnie wszystko się zgadza. W praktyce – konsekwencje ponoszą rodziny.  

Polisa na życie, która nie chroni życia rodziny  

Najczęściej powtarzający się problem dotyczy polis na życie. Wiele z nich oferuje symboliczne sumy ubezpieczenia, które w żaden sposób nie zabezpieczają bytu rodziny po śmierci żywiciela. Polisa w wysokości 50 czy 100 tysięcy złotych może sprawiać wrażenie rozsądnego zabezpieczenia, dopóki nie zestawi się jej z kosztami utrzymania rodziny, ratami kredytu, wydatkami na edukację dzieci i utratą głównego źródła dochodu. W takich sytuacjach pieniądze z polisy nie rozwiązują problemów – one jedynie odsuwają kryzys o kilka miesięcy.  

OWU – dokument, który decyduje o wszystkim  

Kluczowym elementem każdej polisy są Ogólne Warunki Ubezpieczenia. To właśnie tam znajdują się zapisy, które w praktyce decydują o tym, czy świadczenie zostanie wypłacone. Karencje, wyłączenia odpowiedzialności, precyzyjne definicje chorób i zdarzeń – wszystko to sprawia, że nawet poważna choroba czy tragiczny wypadek nie zawsze oznaczają wypłatę odszkodowania. Problem polega na tym, że dla większości klientów OWU są dokumentem nieczytelnym. Państwo zakłada, że obywatel rozumie, co podpisuje. System zakłada, że brak wiedzy nie zwalnia z odpowiedzialności. Rodzina dowiaduje się o tym dopiero po tragedii.  

„Wszystko zgodnie z umową”  

To jedno z najczęściej wypowiadanych zdań po odmowie wypłaty. I trudno się z nim formalnie nie zgodzić. Ubezpieczyciele działają w ramach obowiązującego prawa, a zapisy umów są zatwierdzane przez odpowiednie instytucje. Problem polega na tym, że prawo nie zawsze idzie w parze z elementarnym poczuciem sprawiedliwości. Rodziny zostają same z dramatem, a system pozostaje niewzruszony – bo procedury zostały dochowane. Ubezpieczenie domu, które nie wystarcza na odbudowę Podobny mechanizm dotyczy ubezpieczeń nieruchomości. Właściciele domów i mieszkań często ubezpieczają swój majątek na wartość rynkową, nie zdając sobie sprawy, że w razie szkody kluczowa jest wartość odtworzeniowa, czyli koszt realnej odbudowy. Jeśli nieruchomość jest ubezpieczona zbyt nisko, towarzystwo ma prawo proporcjonalnie obniżyć odszkodowanie – nawet wtedy, gdy szkoda jest częściowa. W praktyce oznacza to, że rodzina zostaje z niedokończonym remontem, kredytem i brakiem środków na przywrócenie domu do stanu sprzed zdarzenia.  

System chroni procedury, nie rodziny  

W sytuacjach kryzysowych państwo i instytucje publiczne często apelują o odpowiedzialność obywateli: o przezorność, planowanie, zabezpieczanie przyszłości swoich bliskich. Problem polega na tym, że gdy obywatel rzeczywiście bierze tę odpowiedzialność na siebie i wykupuje polisę, system przestaje interesować się losem jego rodziny. Liczy się wyłącznie to, czy procedura została dochowana, zapis w umowie istnieje, a definicja została spełniona co do litery. Nie liczy się kontekst. Nie liczy się dramat. Nie liczy się fakt, że celem polisy miała być ochrona rodziny.  

Legalne mechanizmy, które działają przeciwko słabszym  

Trudno oprzeć się wrażeniu, że obecny model rynku ubezpieczeniowego został skonstruowany w sposób korzystny przede wszystkim dla instytucji, a nie dla klientów. Ubezpieczyciel dysponuje sztabem prawników, zna każdy zapis OWU i projektuje definicje zdarzeń. Klient podpisuje kilkadziesiąt stron dokumentów, ufa sprzedawcy i wierzy, że w kryzysie system zadziała. Formalnie strony są równe. W praktyce – nierówność jest oczywista.  

Gdzie w tym wszystkim jest państwo? 

 Rynek ubezpieczeń działa pod nadzorem instytucji publicznych. Umowy są zatwierdzane, wzorce akceptowane, procedury kontrolowane. A jednak od lat powtarza się ten sam schemat: odmowy wypłat, rozczarowane rodziny, poczucie bezsilności wobec „zgodnych z prawem” decyzji. Rodziny słyszą, że mogą iść do sądu. Ale proces trwa latami, kosztuje pieniądze i energię – których po tragedii zwykle już nie ma.  

Odpowiedzialność bez realnej ochrony  

W efekcie powstaje paradoks: obywatel ponosi pełną odpowiedzialność za zabezpieczenie rodziny, a instytucje nie ponoszą odpowiedzialności za skutki systemu, który same współtworzą. Jeśli polisa nie działa – to wina klienta, bo „nie doczytał”. Jeśli działa częściowo – to i tak sukces, bo „coś wypłacono”. Taki model rozmywa odpowiedzialność i podkopuje zaufanie do instytucji, które powinny stać na straży bezpieczeństwa obywateli.  

Rodziny zostają same – i to nie jest przypadek  

To, że po tragedii rodziny zostają same, nie jest serią niefortunnych zbiegów okoliczności. To efekt systemu, który od lat działa w ten sam sposób. Systemu, w którym odpowiedzialność spoczywa na najsłabszym, wiedza jest po stronie instytucji, a prawo chroni procedury, nie ludzi. I dopóki to się nie zmieni, kolejne rodziny będą dowiadywać się po fakcie, że ochrona, za którą płaciły latami, była iluzją. 

 Co powinno się zmienić – bez ideologii, bez złudzeń  

Jeśli państwo oczekuje od obywateli odpowiedzialności za bezpieczeństwo rodzin, musi wziąć współodpowiedzialność za system, który tę odpowiedzialność sprzedaje. Nie chodzi o likwidację rynku ubezpieczeń ani o walkę z prywatnymi firmami. Chodzi o uczciwe zasady, w których obywatel nie jest na straconej pozycji już w chwili podpisania umowy. Minimum, którego powinno się wymagać: prostych i zrozumiałych OWU, jasnych informacji o realnych wyłączeniach odpowiedzialności, zakazu oferowania iluzorycznej ochrony jako pełnego zabezpieczenia oraz realnej kontroli nad konstrukcją produktów ubezpieczeniowych. Dopóki te warunki nie zostaną spełnione, mówienie o „świadomych decyzjach konsumentów” pozostanie pustym hasłem.  

Odpowiedzialność nie może kończyć się na kliencie  

Dziś odpowiedzialność kończy się tam, gdzie zaczyna się drobny druk. Jeśli coś poszło nie tak – winny jest zawsze klient: bo nie doczytał, nie zrozumiał, nie zapytał. To wygodne dla systemu. I destrukcyjne dla rodzin. Państwo nie może jednocześnie zachęcać do zabezpieczania przyszłości i umywać rąk, gdy to zabezpieczenie okazuje się niewystarczające.  

Ostatnie pytanie, które każdy powinien sobie zadać  

Ten tekst nie jest wezwaniem do rezygnacji z polis. Jest wezwaniem do uczciwej rozmowy o tym, jak one naprawdę działają. Bo pytanie nie brzmi: „Czy mam ubezpieczenie?”. Pytanie brzmi: „Czy moja rodzina naprawdę jest chroniona?” Dopóki odpowiedź na to pytanie zależy wyłącznie od interpretacji zapisów w umowie, dopóty będziemy mieli do czynienia z systemem, który – choć legalny – niszczy rodziny.  

Checklista: sprawdź to, zanim będzie za późno  

Zapisz i sprawdź swoją polisę dziś, nie po tragedii.  

• Czy wiem, kogo naprawdę chroni moja polisa na życie? 

 • Czy suma ubezpieczenia wystarczy rodzinie na kilka lat życia? 

 • Czy znam wyłączenia odpowiedzialności zapisane w OWU?  

• Czy nieruchomość jest ubezpieczona na wartość odtworzeniową, a nie rynkową? 

 • Czy unikam niedoubezpieczenia?  

• Czy mam OC w życiu prywatnym? 

 • Czy po szkodzie będę w stanie realnie odbudować to, co stracę? 

Notka redakcyjna (opcjonalnie): Tekst ma charakter publicystyczny i dotyczy mechanizmów systemowych. Nie odnosi się do konkretnych firm ani indywidualnych spraw.